– Mark Tigchelaar

Don’t scroll your life away

Don’t scroll your life away

Hoe je weer grip krijgt op je aandacht

600 keer per dag. Zo vaak raken we volgens focusexpert Mark Tigchelaar uit onze concentratie, door een appje, een mail, een collega of ons eigen hoofd. In zijn keynote op Powerhouse Van Spaendonck liet hij zien wat dat ons kost en waarom je rust, overzicht en controle nodig hebt om een stap opzij te zetten. “Focus is een filter. En als dat filter niet goed werkt, komen er veel meer prikkels door dan je zou willen.”

Veertig seconden in een spin

Mark begint zijn verhaal in een klein vliegtuigje, ruim een jaar geleden. Hij staat op het punt een solosprong te maken. Hij springt en valt met meer dan 200 kilometer per uur. Dan maakt hij één fout: hij beweegt zijn linkerarm te ver naar binnen en raakt in een spin, die steeds sneller gaat. Trekt hij zijn parachute midden in die spin, dan wordt het probleem alleen maar groter. Hij heeft ongeveer veertig seconden om het op te lossen.

Hij overleefde het. “Dit was de meest interessante focustest die ik ooit heb uitgevoerd”, zegt hij nu. Op kantoor valt niemand met 200 kilometer per uur naar beneden. Toch draait zijn keynote om dezelfde vraag: wat gebeurt er met je aandacht als alles tegelijk om je vraagt?

Elke onderbreking heeft een prijskaartje

Hoe vaak word je per dag onderbroken door je telefoon, je mail, een collega of je eigen hoofd? “200!”, roept iemand in de zaal. Volgens Mark was dat vijf jaar geleden het goede antwoord. Inmiddels zit het rond de 600 keer per dag.

Wie een ander onderbreekt, heeft daar zelf meestal voordeel van. Maar alleen naar dat voordeel kijken noemt Mark “economisch onverantwoord”. Er hangt ook een prijskaartje aan.

Zo werkt dat: bij een complexe taak heb je opstarttijd nodig, gemiddeld zo’n zeven minuten. Daarna gaat het makkelijker en sneller: je zit in je flow. Dan komt er een appje van een vriend. Antwoorden kost twintig seconden, dus dat doe je even. Het probleem is niet die twintig seconden. Op het moment dat je wisselt, splitst je brein zich figuurlijk in tweeën. Het ene deel beantwoordt het appje, het andere deel probeert vast te houden waar je mee bezig was. Als je terugkeert naar je taak, blijft een deel van je aandacht nog hangen bij die onderbreking. In de neuropsychologie heet dat aandachtsresidu.

“Op het moment dat we onze aandacht wisselen, functioneren onze hersenen tijdelijk op het niveau van een 11-jarige”, zegt Mark. Herstellen kost zo’n twintig minuten. Reken dat maar eens om naar 600 onderbrekingen per dag.

Focus is een filter

Stel, je staat in de pauze te praten en verderop noemt iemand jouw naam. Je hoort het meteen, ook al werd je naam niet harder uitgesproken dan de rest. Dat komt doordat al het geluid om je heen je hoofd binnenkomt. Je brein laat alleen door wat relevant is. “Focus is een filter”, aldus Mark.

Werkt dat filter niet goed, dan komen er meer prikkels door dan je wilt. Dat verklaart ook waarom veel mensen slechter werken in een open kantoor dan in een druk café. In het café zijn meer prikkels, maar op kantoor zijn ze relevanter: namen van collega’s, projecten en klanten waar je mee bezig bent.

Vier concentratielekken

Mark onderscheidt vier lekken waardoor je focus wegloopt:

  • 1

    Te veel externe prikkels, zoals iemand die naast je staat te boren.

  • 2

    Te veel interne prikkels: een vol hoofd met dingen die nog moeten, zorgen of juist goed nieuws.

  • 3

    Een zwak schild. Dat schild is je focus: het filter dat irrelevante prikkels tegenhoudt. Het draait op brandstof, en na een lange dag of te weinig pauze raakt die op. Dan laat je schild meer door.

  • 4

    Een taak die je te weinig prikkelt. Een saai telefoongesprek houdt je aandacht slecht vast.

Hoe prikkelend je taak is plus hoe sterk je schild is, moet groter zijn dan de afleiding. Het werkt als een wip. Tijdens een parachutesprong denkt niemand aan zijn takenlijst. Maar lig je ’s avonds in bed met een laag schild, dan houdt één losse gedachte je wakker. Wie grip wil op zijn aandacht, moet daarom naar alle vier de lekken kijken.

Rust is geen stilstand

Elke denkinspanning kost brandstof. Na ongeveer een uur zijn er zoveel afvalstoffen in je hersenen opgebouwd dat doorwerken meer kost dan het oplevert. Je wordt impulsiever en maakt slordigere fouten. Het lastige is dat het deel van je brein dat beoordeelt of je nog scherp bent, als eerste uitschakelt.

Zijn advies: neem elk uur vijf minuten pauze, naast je gewone pauzes. Topsporters met wie hij werkt, nemen rust net zo serieus als inspanning. Toch doen de meeste mensen het niet, want stilstaan voelt niet productief. Terwijl onze beste ideeën zelden achter het bureau komen, maar onder de douche of in de auto. Gas geven en creatief denken werken tegen elkaar in.

Ook interessant
  • Even uit de dagelijkse drukte: terugblik op de zesde editie van Powerhouse Van Spaendonck

  • Grip op AI begint bij je eigen processen

  • Hoe je met agentic AI eindelijk weer echt kunt ondernemen